52. Sayı

İÇİNDEKİLER

SERPÊHATIYA TABLOYA KURDEKÎ (1850) ROHAT ALAKOM

DOSYA: SOVYETLERDE KÜRDOLOJİ

 “TARİH TARAFINDAN UNUTULMUŞ BİR HALK”: KÜRTLER HAKKINDAKİ SOVYET ÇALIŞMALARI

MİCHİEL LEEZENBERG

Y.İ.VASİLYEVA VE KÜRDOLOJİ CABBAR KADİR

SOSYALİST KÜRTLER VAHAP ÇOŞKUN

ALBERT  MENTEŞAŞVİLİ MARİAM GUREŞİDZE

RUS ETNOGRAF G.F. ÇURSİN’İN KIZIL KÜRDİSTAN SEYAHATİ İSMET KONAK

KURDOLOJÎ LI QAZAXISTANÊ Û ASYA NAVÎN HEJARÊ ŞAMIL

KURMANCIYA KURDISTANA SOR KAMÎZ ŞEDDADÎ

MİNORSKY’NİN ESERLERİNDE VE ARŞİVİNDE KÜRTLER ZARA YUSUPOVA

KÜLTÜREL ÇALIŞMALARDAN KÜLTÜREL VE SİYASİ İNŞAYA SOVYET KÜRDOLOJİSİ ANJELİKA POBEDONOSTSEVA-KAYA

BÎRANÎNÊN ÎSMAÎL BEŞÎKCÎ LOKMAN POLAT

EFOYÊ ESED Û BÊRÎVANA BAVÊ MIN NİHAT GÜLTEKİN

BASIN METNİ

52. SAYI EDİTÖR YAZISI
Kürt Tarihi’nin 52. sayısına yine bir dosya damgasını vurdu. Yayın kurulumuzdan Fırat Sözeri, Anjelika
Pobedonostseva ile birlikte bu sayının neredeyse tamamını kapatan kapsamlı bir Sovyet Kürtleri dosyası
hazırladı. Sovyetlerde Kürtlerin ve Kürt çalışmalarının serencamına ilişkin nitelikli ve ayrıntı
çalışmalardan oluşan dosya için Fırat Sözeri’ye ve dosyanın yazarlarına müteşekkiriz. Büyük kısmı
dosyanın giriş yazısında etraflıca tanıtıldığından biraz tekrar olacak ancak bu sayının yazılarına dair
birkaç söz edeyim.
Michael Leezenberg’in makalesi Kürtlerin Sovyet rejimiyle bütünleştirilmesi (yerlileştirilmesi)
siyasetinin bir tezahürü olarak ortaya çıkan Kürtçeyle ilgili çalışmalara ve 1934’de Erivan’da düzenlenen
Kürdoloji konferansını ele alıyor. Cabbar Kadir’in Zelal Konak tarafından Rusça’dan çevrilen yazısı ise
Kürdoloji’nin Sovyetlerdeki önemli ismi Yevgeniya Vasilyeva hakkında. İsmet Konak’ın Sosyalist Kürtler
(Nûbîhar) kitabı Kürtlerin Bolşevik Devrimi’nin ardından Sovyet sistemine entegrasyonu esnasında neye
maruz kaldıklarını bilmek için çok önemli bir kaynak. Kitabı Vahap Coşkun tanıtıyor. Mariam
Gureşidze’nin yazısı ise Irak Kürtleri üzerine çalışmalarıyla bilinen Albert Menteşaşvili hakkında.
Kısa ömürlü Kızıl Kürdistan Sovyetler ve Kürtler bahsinde ilk akla gelenlerden malum. İsmet Konak
1924’te Kızıl Kürdistan’ı gezen etnograf Grigoriy Çursin’i ve Kürdistan gezisini yazdı. Yine Kızıl
Kürdistan’la ilgili bir yazı Kamîz Şeddadi’nin ve Kızıl Kürdistan Kürtçesiyle ilgili. Hejarê Şamil’in yazısı ise
Kazakistan’da ve Orta Asya’da Kürdolojinin sefahatiyle ilgili.
Rusya ve Kürdoloji denince Minorsky’yi anmamak olmaz. Zara Yusupova’nın yazısı Minorsky’nin
eserlerinde ve arşivinde Kürtlere bakıyor. Yazıyı İngilizceden Barış Can Altınok çevirdi. Anjelika
Pobedonostseva-Kaya’nın Kültürel Çalışmalardan Kültürel ve Siyasi İnşaya Sovyet Kürdolojisi yazısını ise
Rusçadan Fırat Sözeri çevirdi.
Dosyan haricinde hepsi Kürtçe yazılmış üç yazı var. Evvela, Rohat Alakom 1849’da Ağrı civarında
bulunan Alman ressam Wilhelm Kiesewetter’in aşiret reisi bir Kürdü gösteren resminin serencamını
anlatıyor. Lokman Polat da İsmail Beşkçi’nin Anılar (İsmail Beşikçi Vakfı) kitabı üzerine yazdı. Son olarak
Nihat Gültekin’in yazısı Yerivan Radyosu dengbêjlerinden Efoyê Esad hakkında.
53. sayıda buluşmak üzere…

52. SAYIMIZDA YAYINLANAN YAZILAR
Nihat Gültekin
DENGBÊJ EFOYÊ ESED Û BÊRÎVANA BAVÊ MIN
DENGBÊJ EFOYÊ ESED Û BÊRÎVANA BAVÊ MIN
Dîroka stranbêjiya Kurdî gelekî dûr û dirêj e. Em Kurd her tim bi muzîka xwe serbilind bûne. Bi taybetî jî dengbêjiya Serhedê. Wekî tê zanîn dengbêjî di nav miletê Kurd de çandeke dêrîn û giring e. Her çend ev dab û nerîte wek berê nebe jî îro dîsa di rojeva me de ye. Em wek hezkiriyên ...
devamını oku >
Lokman Polat
BÎRANÎNÊN ÎSMAÎL BEŞÎKÇÎ
BÎRANÎNÊN ÎSMAÎL BEŞÎKÇÎ
Ji bo pesindayîna nivîskar û rewşenbîrê mezin Îsmaîl Beşîkcî mirov çi gotinan bibêje jî kêm e, hindik e. Di fûara pirtûkan a Amedê de bi wê kalepîriya xwe her roj hate fuarê, li standa weşanên ÎBVê rûnişt pirtûkên xwe îmze kir û bi Kurdan re axifî, sohbet kir. Di nav Tirkan de tu kesekî, ...
devamını oku >
Anjelika Pobedonostseva-Kaya / Rusçadan Çeviren: F
KÜLTÜREL ÇALIŞMALARDAN KÜLTÜREL VE SİYASİ İNŞAYA SOVYET KÜRDOLOJİSİ
KÜLTÜREL ÇALIŞMALARDAN KÜLTÜREL VE SİYASİ İNŞAYA SOVYET KÜRDOLOJİSİ
.V. Stalin’in ulusal kültürlerle ilgili “içerik olarak sosyalist biçim olarak ulusal” tezine uygun olarak Sovyetler Birliği’nde Rus olmayan SSCB halklarının kendilerine özgü karakteristik ulusal kimlik ve ulusal bilinçlerinin sistematik olarak geliştirilmesi amaçlanıyordu.1 Bu nedenle “Kültürel ...
devamını oku >
ZARA YUSUPOVA / İngilizceden Çeviren: Barış Can Al
VLADİMİR MİNORSKY’NİN ESERLERİNDE VE ARŞİVİNDE KÜRTLER
VLADİMİR MİNORSKY’NİN ESERLERİNDE VE ARŞİVİNDE KÜRTLER
Minorsky’nin çalışmaları ve akademik yayınları Rusya’da ve dünyada Kürt çalışmalarında bir mihenk taşıdır. Minorsky 19. yüzyılın oryantalist geleneklerini sürdürürken bir yandan da yeni yollar açmıştır. Kürt halkına dair çalışmaları bütünlüklü olarak ele alan ilk araştırmacı, ...
devamını oku >
Kamîz Şeddadî
KURMANCIYA KURDISTANA SOR
KURMANCIYA KURDISTANA SOR
Nasandina Devokê û Deverê bi Kurtî Kurdistana Sor li rojavayê Azerbaycanê ye, dikeve navbeyna Ermenistan û Qerebaxa Çiya. Ji bajarên: Kelbecer (Kavilbajar), Laçîn, Qubadlî, Zengilan û Cebraîl û gundewarên wan pêk dihat. Gundên Azeriyên Tirkîaxêv û Kurdên Kurmancîaxêv di nav hev de bûn. ...
devamını oku >
Hejarê Şamil
KURDOLOJÎ LI QAZAXISTANÊ Û ASYA NAVÎN
KURDOLOJÎ LI QAZAXISTANÊ Û ASYA NAVÎN
Di serdema Împaratoriya Rûsyayê de navenda zanistiya Kurdolojiyê Saint Petersburg bû û her wiha di sedsalên 19an de li Tbilisê (Tiflîs) paytexta Gurcistanê jî di vê hêlê de karên giring dihatin meşandin. Piştî damezirandina Yekîtiya Sovyetê, St.Petersburgê rola xwe ya serdest parast. Di heman demê ...
devamını oku >
İsmet Konak
RUS ETNOGRAF G.F. ÇURSİN’İN KIZIL KÜRDİSTAN SEYAHATİ
RUS ETNOGRAF G.F. ÇURSİN’İN KIZIL KÜRDİSTAN SEYAHATİ
Sovyetler Birliği’nde 1920’li yıllarda “korenizatsiya (коренизация)” yani yerlileştirme politikası tatbik edilmişti. Amaç farklı etnik kimlikler ve Sovyet sistemi arasında bir aidiyet yaratmaktı. Bu politikanın tezahür ettiği etnisitelerden biri şüphesiz Kürtlerdi. Bu çerçevede Dağlık ...
devamını oku >
Mariam Gureşidze / Rusçadan Çeviren: Selda Karadağ
ALBERT MENTEŞAŞVİLİ
ALBERT MENTEŞAŞVİLİ
Uzun süre Tiflis İvan Cavahişvili Üniversitesi’nde bilimsel ve pedagojik çalışmalar yapan ünlü Gürcü bilim insanı Albert Menteşaşvili, 13 Nisan 1932 yılında Gürcistan’ın Tiflis şehrinde doğdu. Üniversitenin Asya- Afrika Tarihleri bölümünde etno-konfesyonel araştırmalar laboratuvarı kurmuştur.
devamını oku >
VAHAP COŞKUN
SOSYALİST KÜRTLER
SOSYALİST KÜRTLER
1917 Ekim Devrimi ile birlikte, Rusya’da yaşayan etnik kimlikler için yeni bir dönem başlar. Bolşevikler devrimin hemen ertesinde yayınladıkları deklarasyonlarda, ulusal azınlıklara eşit ve özgür bir yaşamı vaat ederler ve onların kendi kaderlerini tayin etme haklarını tanıyacaklarını bildirirler.
devamını oku >
Cabbar Kadir / Rusçadan Çeviren: Zelal Konak
Y. İ. VASİLYEVA VE KÜRDOLOJİ
Y. İ. VASİLYEVA VE KÜRDOLOJİ
Yevgeniya İlyiniçna Vasilyeva 1935’te Novgorod oblastına bağlı Kivits köyünde dünyaya geldi. Aile, Aralık 1944’te Leningrad’a (günümüzde St. Petersburg) taşındı. 1953’te lise eğitimini tamamladıktan sonra Leningrad Devlet Üniversitesi Doğu Fakültesine bağlı Yakın ve Orta Doğu Tarihi ...
devamını oku >
Michiel Leezenberg / Çeviri: Metin Yüksel
“TARİH TARAFINDAN UNUTULMUŞ BİR HALK”: KÜRTLER HAKKINDAKİ SOVYET ÇALIŞMALARI
“TARİH TARAFINDAN UNUTULMUŞ BİR HALK”: KÜRTLER HAKKINDAKİ SOVYET ÇALIŞMALARI
Kürtçe Bir Alfabe Yaratmak Sovyet Ermenistanı, ağırlıklı olarak kırsal ve tarımsal bir topluma sahipti. Bolşeviklerin hızlı sanayileşme ve kentleşmeye yönelik titiz çabalarına karşın 1926 yılında yapılan nüfus sayımına göre nüfusun yüzde sekseninden fazlası kırsal ...
devamını oku >
DOSYA EDİTÖRLERİ: Fırat SÖZERİ & Anjelika POBE
DOSYA: SOVYETLERDE KÜRDOLOJİ
DOSYA: SOVYETLERDE KÜRDOLOJİ
Osmanlı İmparatorluğu ile ilişkilerinde, 19. yüzyılda esas olarak Doğu Avrupa’daki Slav halklarının çıkarlarına odaklanan Rusya için, Kürt sorunu öncelikli bir mesele değildi. Bununla birlikte, Türkiye ve İran sınırındaki, Kafkasya’daki Çarlık yönetiminin temsilcileri için Kürt dili, tarihi ...
devamını oku >
Rohat Alakom
SERPÊHATIYA TABLOYA KURDEKÎ (1850)
SERPÊHATIYA TABLOYA KURDEKÎ (1850)
Wênesaz (resam) û etnologê Alman Wilhelm Kiesewetter (1811-1865) di sedsala 19an de bi qasî 14 salan li herêmên cihê yên Ewrûpa, Rûsya û Qefqasê geriyaye. Wî gelên van herêman ji nêzîk ve nas kiriye û paşê gelek wêne, modelên plastîk û nexş efirandine.1 Berî deh salan dema ez li ser çapemeniya ...
devamını oku >